Ο Κλασικός Αναγνώστης

Ένα έργο για το ξεπέρασμα των προβλημάτων των γραμματοσειρών κατά την παρουσίαση αρχαίων κειμένων στο διαδίκτυο.

Προσοχή: η παρούσα σελίδα έχει αντικατασταθεί από αυτήν.

Πιέστε εδώ για να τοποθετηθεί το κείμενο στην κορυφή αυτής της σελίδας.

Παρακαλώ σημειώστε οτι η παραπάνω είναι η μη πλήρης έκδοση, στην οποία δυνατότητες όπως η “βρες λέξη” δεν λειτουργούν. Για ν’ αποκτήσετε μια έκδοση στην οποία αυτή η δυνατότητα λειτουργεί, όπως επίσης και για να δείτε τί άλλο μπορεί να περιλαμβάνεται, δείτε την πλήρη έκδοση.

Ο Κλασικός Αναγνώστης είναι ένα έργο που πραγματοποιήθηκε από το συγγραφέα αυτής της σελίδας, και το οποίο στοχεύει στο να παρουσιάσει πρωτότυπα αρχαία ελληνικά κείμενα, μαζί με τις μεταφράσεις τους σε διάφορες γλώσσες.

Το αρχαίο ελληνικό κείμενο περιλαμβάνει διακριτικά σημεία υπεράνω των φωνηέντων (τόνους, πνεύματα, κλπ) τα οποία δεν περιέχονται στις γνωστές γραμματοσειρές.⁽¹⁾ Αυτό καθιστά δύσκολη την παρουσίαση τέτοιων κειμένων στην πρωτότυπή τους μορφή⁽²⁾ στο διαδίκτυο. Κάποιες προσπάθειες έχουν γίνει για να ξεπεραστεί το πρόβλημα αυτό με την επικάλυψη των γραμμάτων από τα διακριτικά σημεία, κυρίως από το Perseus project του πανεπιστημίου Tufts των ΗΠΑ, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι επιτυχημένα από αισθητική άποψη, γιατί οι γραμματοσειρές υπολογιστών δεν κατασκευάστηκαν με την ιδέα της επικάλυψης κατά νου. Ο Κλασικός Αναγνώστης επιχειρεί να λύσει αυτά τα προβλήματα παρουσιάζοντας ένα εικονίδιο για κάθε γράμμα, μαζί με τα τυχόν διακριτικά-του σημεία. Αυτό το επιτυγχάνει εκτελώντας μια μικροεφαρμογή Java όταν ανοίγετε την παρούσα σελίδα. Αν ο περιηγητής (browser) που χρησιμοποιείτε μπορεί να εκτελέσει μικροεφαρμογές Java, στην αρχή αυτής της σελίδας κατά πάσα πιθανότητα βλέπετε το αρχαίο κείμενο, σε αντιπαράθεση με μία από τις μεταφράσεις-του. Επιπρόσθετα, ο Κλασικός Αναγνώστης δεν απαιτεί ειδική διευθέτηση του περιηγητή για να δείτε το αρχαίο κείμενο, σε αντίθεση με το προαναφερθέν project Perseus.

Παρούσα Κατάσταση

• H Οδύσσεια του Ομήρου περιλαμβάνεται στα κείμενα του Κλασικού Αναγνώστη, με τη μετάφραση του Samuel Butler σε αγγλική πρόζα, και την έμμετρη νέα ελληνική μετάφραση του Αργύρη Εφταλιώτη (δυστυχώς ο Εφταλιώτης κατάφερε να μεταφράσει μόνο 21 από τα 24 βιβλία πριν το θάνατό του μπορείτε να αλλάξετε τη μετάφραση κάνοντας κλικ στη λίστα άνω-δεξιά του κειμένου). Στα μελλοντικά-μου σχέδια περιλαμβάνεται η Ιλιάδα του Ομήρου.
• Η Ιστορία του Ηροδότου: περιλαμβάνεται μόνον ένα μικρό ποσοστό της μετάφρασης (από τον υπογράφοντα) στα αγγλικά και νέα ελληνικά. Αυτό είναι ένα από τα πολλά μικρο-έργα που φτιάχνω για την προσωπική-μου ευχαρίστηση, και εμπλουτίζεται με την πάροδο του χρόνου.
• Τα Στοιχεία του Ευκλείδη, Βιβλίο 1^ο, μόνο μέχρι τις Κοινές Έννοιες (ή Αξιώματα), μεταφρασμένο στα αγγλικά και νέα ελληνικά από τον υπογράφοντα.

Γνωστά Ζητήματα

Γιατί στο αρχαίο κείμενο δεν αρχίζει η κάθε πρόταση με κεφαλαίο γράμμα μετά από τελεία;

Γιατί η πρακτική του να γράφουμε κεφαλαίο το πρώτο γράμμα μετά από τελεία είναι σχετικά πρόσφατη. Αν δείτε τα αρχαία κείμενα έτσι όπως τα έγραφαν οι αντιγραφείς (χειρόγραφα), θα διαπιστώσετε οτι δεν χρησιμοποιούσαν κεφαλαίο γράμμα μετά από τελεία.

Γιατί το κείμενο παρουσιάζεται μ’ αυτόν τον περίεργο τρόπο, με τα γράμματα να εμφανίζονται να “σμπρώχνουν” το ένα το άλλο μέχρις ότου μπει το καθένα στη θέση του;

Αυτό γίνεται επειδή κάθε γράμμα είναι ένα εικονίδιο (GIF). Οι περιηγητές του διαδικτύου (όπως επίσης και η Java που είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση αυτών των εικονιδίων στην οθόνη-σας) δείχνουν τις εικόνες με τυχαία σειρά, όταν υπάρχουν περισσότερες από μία στην ίδια σελίδα. Έτσι, οι εικόνες των γραμμάτων εμφανίζονται κι αυτές τυχαία, δηλαδή με τη σειρά που φορτώνονται από το διαδίκτυο, μέχρις ότου μπουν όλες στη θέση-τους. Από τη στιγμή πάντως που μια εικόνα έχει φορτωθεί δεν χρειάζεται να ξαναφορτωθεί όποτε εμφανίζεται, εκτός εάν βγείτε από την παρούσα σελίδα. Γιαυτό το λόγο αυτή η απρόσμενη συμπεριφορά μειώνεται μέχρι που παύει να υπάρχει καθώς προχωράτε στο κείμενο. Εντούτοις, στην πλήρη έκδοση αυτό το πρόβλημα πρακτικά εξαλείφεται, γιατί η πλήρης έκδοση δουλεύει τοπικά στον υπολογιστή-σας, οπότε η ταχύτητά της είναι τέτοια που δεν προφταίνετε να παρατηρήσετε τα γράμματα να “σμπρώχνουν” το ένα το άλλο.

Μερικές φορές η χρήση των γραμμών ολίσθησης (scrollbars) του περιηγητή (όχι των έγχρωμων εσωτερικών του Κλασικού Αναγνώστη) χαλάει την εμφάνιση κάποιας γραμμής ή γραμμών του κειμένου.

Αυτό το πρόβλημα δημιουργείται από τον περιηγητή, και εμφανίζεται περιστασιακά όταν κάνουμε ολίσθηση (scroll) πάνω ή κάτω στην ιστοσελίδα, την ίδια ώρα που μια μικροεφαρμογή Java προσπαθεί να εμφανίσει τα περιεχόμενα που της έχουν ανατεθεί. Για να επανεμφανίσετε το κείμενο στη σωστή-του μορφή, κάντε κλικ στην επιλογή Κείμενο, και επιλέξτε το ίδιο κεφάλαιο με αυτό που διαβάζετε τώρα.

Γιατί στα νέα ελληνικά (τόσο στα κείμενα του Κλασικού Αναγνώστη, όσο και στην παρούσα ιστοσελίδα) γίνεται χρήση μιας παύλας μεταξύ του ουσιαστικού και της προσωπικής αντωνυμίας-του (όπως μόλις τώρα);

Αυτή είναι μια “πονεμένη ιστορία” της γραφής στη νέα ελληνική γλώσσα. Όσο χρησιμοποιούσαμε το πολυτονικό σύστημα δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα, γιατί το μου της φράσης μου φάνηκε τονίζονταν με περισπωμένη, ενώ το μου της φράσης το δώρο μου δεν τονίζονταν καθόλου (που ήταν χαρακτηριστικό των εγκλιτικών λέξεων στην αρχαία ελληνική, όπου υπήρχαν αρκετές περισσότερες). Το μονοτονικό σύστημα όμως, παρόλα τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματά του, μετέτρεψε φράσεις όπως το δώρο μου φάνηκε σε διφορούμενες: το δικό-μου δώρο φάνηκε σε κάποιους άλλους, ή το δώρο κάποιων άλλων φάνηκε σ’ εμένα; Βεβαίως το πρόβλημα αφορά όχι μόνο τη λέξη μου, αλλά και τις σου, του, της, το, τους, τις, τα. Δοσμένης της συχνότητας των λέξεων αυτών στην ελληνική, το πρόβλημα μεγεθύνεται υπέρμετρα. Η πιο συνηθισμένη πρακτική είναι να τονίζεται η μη εγκλιτική λέξη, αλλά μόνο όταν προκαλείται διφορούμενο νόημα. Δυστυχώς, συνήθως δεν είναι εύκολο να εντοπιστεί η ύπαρξη διφορούμενου νοήματος, και στην πράξη η πρακτική αυτή οδηγεί σε πολλά λάθη, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει π.χ. στα περιοδικά και τις εφημερίδες. Η δική-μου αντιμετώπιση του προβλήματος είχε προταθεί στη δεκαετία του ’80, αλλά έκτοτε μάλλον εγκαταλείφθηκε. Προτείνει τη χρήση της παύλας που ενώνει την εγκλιτική λέξη με την προηγούμενή της, στην οποία νοηματικά ανήκει, εκτός αν η προηγούμενη λέξη τονίζεται σε δύο συλλαβές (στη λήγουσα και στην προπαραλήγουσά της, όπως μόλις τώρα), γιατί τότε φαίνεται οτι πρόκειται για εγκλιτική. Προτιμώ αυτή τη λύση για δύο λόγους: πρώτο γιατί μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς λάθη όχι μόνο από εμάς τους “γηγενείς ομιλητές” αλλά και από αυτούς που μαθαίνουν τη νέα ελληνική σαν δεύτερη γλώσσα (άλλωστε ας θυμηθούμε οτι και το πολυτονικό σύστημα γι’ αυτούς είχε δημιουργηθεί: για να βοηθήσει τους αρχαίους μαθητές μη-γηγενείς ομιλητές της ελληνικής)· και δεύτερο γιατί είναι πιο εύκολο για προγράμματα υπολογιστών να επεξεργαστούν ελληνικά κείμενα, “κατανοώντας” τη διαφορά των εγκλιτικών από τις αντίστοιχες μη εγκλιτικές-μας λέξεις. Η σημασία του τελευταίου αυτού πλεονεκτήματος δεν γίνεται εύκολα κατανοητή από την μη-μυημένο στην αυτόματη γλωσσική επεξεργασία, πιστεύω όμως οτι είναι ένα θέμα πολύ πιο σπουδαίο απ’ όσο ακούγεται.

Σημειώσεις (με κλικ στον αριθμό της σημείωσης επαναφέρεστε στο κείμενο)

(1) Το Unicode, στον ορισμό-του, περιλαμβάνει τα αρχαία ελληνικά γράμματα με τόνους, πνεύματα, και υπογεγραμμένη. Το πρόβλημα είναι οτι οι περισσότερες κοινές γραμματοσειρές παραλείπουν τις σελίδες Unicode με τα αρχαία ελληνικά, ενώ αν μια ειδική και κατάλληλη γραμματοσειρά χρησιμοποιούνταν απ’ την παρούσα σελίδα, κανείς δεν εγγυάται οτι ο υπολογιστής του αναγνώστη θα έχει τη γραμματοσειρά εκείνη ήδη εγκατεστημένη (κι ούτε είναι καλή ιδέα να ζητηθεί ο αναγνώστης να εγκαταστήσει μια νέα γραμματοσειρά απλώς και μόνο επειδή τη χρειάζεται αυτή η σελίδα).

(2) Στην πραγματικότητα η πρωτότυπη μορφή των Ομηρικών επών και άλλων κλασσικών κειμένων περιλάμβανε μόνο κεφαλαία γράμματα, όταν τα κείμενα αυτά πέρασαν από την προφορική στη γραπτή παράδοση. Τα μικρά γράμματα με τα διακριτικά σημεία εισήχθησαν από τους Ελληνες γραμματιστές κατά την ελληνιστική εποχή (μετά το θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου). Εκτοτε, παραδοσιακά τα “πρωτότυπα” αρχαία κείμενα τυπώνονται με μικρά γράμματα και φυσικά με τα διακριτικά-τους σημεία.

Για σχόλια, υποδείξεις, ή άλλου είδους επικοινωνία παρακαλώ αποταθείτε στο συγγραφέα αυτής της σελίδας. Κάντε κλικ εδώ για να του στείλετε email.

Πίσω στα Κλασικά Λογοτεχνικά Κείμενα